27/06/2001 Implementing open access

Green OA :  OA archives or repositories
Gold OA : OA journal


รูปแบบการนำเสนอ Self-Archiving
  1. Author's Personal Websites
  2. Disciplinary Archives
  3. Institutional-Unit Archives
  4. Institutional Repositiories


1. Author's Personal Websites
  ข้อดี
    - สามารถเผยแพร่ได้ดี เพราะ search engine สามารถค้นหาได้ทันที
    - ดีในการเผยแพร่ e-print
    - ไม่ยุ่งยาก
2. Disciplinary Archives
  ข้อดี
   - เจาะจงสาขาใดสาขาหนึ่ง

3. Institutional-Unit Archives

  ข้อดี

   -

4. Institutional Repositiories

  ข้อดี

   -


AIT : Asian Institute of Technology

23/06/2011

รายงานสารธารณสมบัติ

คำยืนยัน เมื่อขอใช้

คำอุทิศลิขสิทธิ์เท่านั้น ตามกฎหมายสหรัฐอเมริกา) หรือการรับรองงานสาธารณสมบัติ

Finding cc material  >> flick

1.Preprint ฉบับร่าง

2.Postprint ฉบับสมบูรณ์

3.Grey Literature วรรณกรรมที่เผยแพร่ในวงแคบ

4.errata / corrigenda การปรับปรุงแก้ไข ฉบับเดิม

Preprint

- ฉบับร่างหรือต้นฉบับของข้อเขียนหรือบทความที่ยังไม่ผ่านการประเมิณคุณภาพ/ ตรวจสอบโดยผู้ทรงคุณวุฒิ

-ส่วนใหญ่เขียนเพื่อวัตถุประสงค?ส่งตีพิมพ์ในวารสาร โดยเฉพาะกลุ่มเดียวกัน

Postprint

-ฉบับสมบูรณ์ที่จะใช้ในการตีพิมพ์

Grey Literature

-เอกสารที่หาในวารสารทั่วไปได้ยาก

-เอกสารที่ไม่ได้มีการตีพิมพ์โดยทั่วไป รวมถึงหนังสือ เอกสารการประชุม งานวิจัย ที่ต้องมีการควบคุมคุณภาพโดยมีการพิจรณาก่อนตีพิมพ์

-ข้อมูลที่จัดทำโดยรัฐ องค์กร ธุรกิจ ทั้งสิ่งที่เป็นสิ่งพิมพ์ และไม่เป็นสิ่งพิมพ์

white papers

-บทความที่บุคคล หรือกลุ่มที่่มีความเชี่ยวชาญในด้านนั้นๆนำเสนอเพื่อนอธิบายถึงผลของการพัฒนา

อาจเรียกได้ว่า เป็นกระบวนการให้การศึกษา เพื่อการตลาด แต่ไม่ใช่เรื่องของการโฆษณา หรือโฆษณาชวนเชื่อ

two key challenges of the deep

grey is * global

           * growing

           *good for ... science

errata / corrigenda

-การแก้ไขเอกสาร

Green OA : OA archives or repositories

Gold OA : OA journal

20/6/2011 ลิขสิทธิ์ (Copy right)

          กฎหมายให้ความคุ้มครองลิขสิทธิ์ เพราะเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์  เป็นผู้สร้างสรรค์ผลงานนั้นๆขึ้นมา  โดยสร้างจากสติปัญญาและความสามารถ  จึงต้องได้รับความคุ้มครองจากการที่บุคคลอื่นจะนำงานนั้นไปใช้โดยไม่ได้รับอนุญาต 

ระยะเวลาที่ให้ความคุ้มครอง
 -  อดีตให้ความคุ้มครอง 50 ปี แต่ปัจจุบันให้ความคุ้มครองถึง 70 ปี
 -  สหรัฐอเมริกา สำหรับผลงานองค์กร  ให้ความคุ้มครอง 120 ปี

พรบ.ลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537
  มาตรา 27  หากมีการทำซ้ำ ดัดแปลง หรือเผยแพร่ต่อสาธารณชน  อย่างใดอย่างหนึ่งแก่งานอันมีลิขสิทธิ์ตามพระราชบัญญัตินี้โดยไม่ได้รับอนุญาติตามมาตรา 15(5) ให้ถือว่าเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์
  มาตรา 69 ผู้ใดละเมิดลิขสิทธิ์หรือสิทธิ์ของนักแสดงตามมาตรา 27 , 28 , 29 ,30 หรือมาตรา 52 ต้งระวางโทษปรับตั้งแต่ 20,000 - 200,000 บาท หากเป็นการกระทำเพื่อการค้าต้องระวางโทษจำคุกหรือปรับ หรือทั้งจำทั้งปรับ


ลิขสิทธิ์โดยธรรม (Fair use)
- อนุญาตให้ทำสำเนางานที่มีลิขสิทธิ์ในจำนวนจำกัด  เพื่อวัตถุประสงค์ในการศึกษาและวิจัยห้องสมุด  การใช้งานโสตทัศนวัสดุหรือภาพยนตร์ งานศิลปกรรม  งานสถาปัตยกรรม
- เพื่อวัตถุประสงค์ในการวิจารณ์  รายงานข่าว ใช้ในการสอน  (รวมถึงทำสำเนาหลายชุด สำหรับใช้ในห้องเรียน) งานวิจัยและงานวิชาการ  โดยไม่ต้องขออนุญาต
   มาตรา 33 การกล่าว  คัด  ลอก  เลียน หรือ อ้างอิงงานบางตอนตามสมควรจากงานอันมีลิขสิทธิ์ โดยมีการรับรู้ถึงความเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ในงานนั้น  มิให้ถือว่าเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์

หลักการใช้งานลิขสิทธิ์โดยชอบธรรม
    สามารถกระทำได้หากมีวัตถุประสงค์ดังนี้
 1. วิจัยหรือศึกษา
 2. ใช้เพื่อประโยชน์ของตนเองและบุคคลในครอบครัวหรือญาติมิตร
 3. ติชม วิจารณ์หรือแนะนำผลงาน  โดยมีการรับรู้ถึงความเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ในงานนั้น
 4. เสนอรายงานข่าวทางสื่อมวลชน โดยมีการรับรู้ถึงความเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ในงานนั้น
 5. ทำซ้ำ ดัดแปลงหรือทำให้ปรากฏโดยผู้สอน เพื่อประโยชน์ในการสอนของตน
 6. นำงานนนั้นมาใช้ในการถามและตอบในข้อสอบ
 7. คัดลอก  ทำสำเนา  ดัดแปลงบางส่วนของงาน  หรือตัดทอนหรือทำ  บทสรุปโดยผู้สอนหรือสถาบัน    
     ศึกษาตามความเหมาะสมและตาม  จำนวนที่จำเป็น 8. นำงานนั้นมาใช้เป็นส่วนหนึ่งในการถามและตอบในการสอบ


ปริมาณที่ถือว่าใช้อย่างเหมาะสมที่ถือปฏิบัติกัน
- หนังสือ : ไม่เกิน 1 เรื่อง
- นิตยสารหรือหนังสือพิมพ์ : ไม่เกิน 1 บทความ (เว้นแต่มีหลายบทความที่มีเรื่องเกี่ยวเนื่องกัน)
- เรื่องสั้น เรียงความ บทกวี (ขนาดสั้น) : ไม่เกิน 1 บทหรือตอน
- สื่อที่มีภาพเคลื่อนไหว : 10 % หรือ 3 นาที
- ข้อความ : 10% หรือ 1000 คำ
- เพลงหรือวีดีโอเพลง : 10% แต่ไม่เกิน 30 วินาที


สิทธิโดยธรรมห้องสมุด 2537
    หลักการใช้งานลิขสิทธิ์โดยชอบธรรมด้วยการทำซ้ำ โดยคำนึงถึงความเหมาะสม  ไม่ถือว่าเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์  หากการทำซ้ำนั้นไม่ได้มีวัตุประสงค์เพื่อหากำไร  ในกรณีต่อไปนี้
- การทำซ้ำสำหรับใช้ในห้องสมุดหรืือให้แก่ห้องสมุดอื่น
- การทำซ้ำงานบางตอนตามสมควรให้แก่บุคคลอื่น เพื่อประโยชน์ในการวิจัยหรือศึกษา


ห้องสมุด USA
   ห้องสมุดทำสำเนาไม่เกิน 1 สำเนา  ไม่ถือว่าละเมิดลิขสิทธิ์ ถ้า
       - ไม่มีวัตถุประสงค์ทางตรงตรงหรือทางอ้อม  เพื่อผลประโยชน์ทางการค้า
       - เก็บรักษาห้องสมุดนั้นเปิดให้สาธารณชนเข้าถึงได้
   งานที่ไม่ได้ตีพิมพ์  ทำสำเนาได้ 3 สำเนา  เพื่อเก็บรักษาในห้องสมุดอื่น  ถ้า
       - ในปัจจุบันยังมีต้นฉบับอยู่ในห้องสมุด
       - ไม่เผยแพร่สำเนานั้นในรูปแบบดิจิตอลออกไปเป็นสาธารณะนอกสถานที่เก็บรักษา
   งานที่ตีพิมพ์  ทำสำเนาได้ 3 สำเนา  แทนชุดที่ชำรุด  เสียหาย หรือสูญหาย ถ้า
       - ห้องสมุดไม่สามารถหามาทดแทนได้ในราคาที่เป็นธรรม
       -  ไม่เผยแพร่สำเนานั้นในรูปแบบดิจิตอลออกไปเป็นสาธารณะนอกสถานที่เก็บรักษา


การพิมพ์อิเล็กทรอนิกส์และผลกระทบต่อห้องสมุด
   - สำนักพิมพ์เลือกผลิตเฉพาะวารสารวิชาการอิเล็กทรอนิกส์มากขึ้น
   - การลดจำนวนบอกรับวารสาร  มีผลกระทบอย่างมากต่อนักวิชาการหรือนักศึกษาวิจัยป
   - ปัญหาการถูกบังคับให้ซื้อหรือบอกรับเป็น package
   - ปัญหาในข้อจำกัดการเข้าใช้ e-book เล่มที่ได้รับความนิยม


การพิมพ์อิเล็กทรอนิกส์ และ ผลกระทบตอผู้ใช้

•การลดจำนวนบอกรับวารสารวิชาการ มีผลกระทบอย่างรุนแรงต่อนักการ ศึกษาวิจัย

•มีผลกระทบต่อบุคคลทั่วไปด้วยแม้มิใช่นักวิชาการ

•การใช e-Book มีปัญหาเดียวกัน ถ้าไม่สามารถเข้าใช้ได้ตลอดไป

•ปัญหาการถูกบังคับให้ต้องซื้อหรือบอกรับเป็น  Package

•ปัญหาในข้อจำกัดการเข้าใช้ e-Book เล่มที่ได้รับความนิยม

16/06/2011 Institutional Repository : IR

   Institutional Repository  หรือ คลังเก็บสารสนเทศระดับสถาบัน นั้น หมายถึง คลังเก็บทรัพยากรสารสนเทศดิจิทัล อันเป็นภูมิปัญญาของมหาวิทยาลัย ซึ่งมีการจัดเก็บเป็นศูนย์รวม มีการสงวนรักษา และมีการจัดทำดัชนีที่ได้มาตรฐาน สามารถสืบค้นทรัพยากรสารสนเทศเหล่านั้นได้ 

คุณลักษณะที่สำคัญของการเป็นคลังเก็บสารสนเทศระดับสถาบัน

1. เนื้อหาที่เป็นดิจิทัล (Digital content) ในระบบของคลังเก็บสารสนเทศระดับสถาบันนั้นเก็บผลงานที่เป็นดิจิทัลเท่านั้น
2. การเน้นงานที่สร้างโดยสมาชิกของสถาบัน (Institutionally-defined) การจัดทำคลังเก็บระดับสถาบันเน้นการจัดเก็บผลงานของสมาชิกในประชาคมนั้นๆ เท่านั้น
3. เนื้อหาทางวิชาการ (Scholarly content) เนื้อหาที่นำมาจัดเก็บในคลังเก็บสารสนเทศระดับสถาบันนั้น เน้นเนื้อหาทางวิชาการ 
4. การสะสมเพิ่มพูน และความยั่งยืน (Cumulative and perpetual) ในส่วนของการเป็นคลังเก็บจะต้องมีการสะสมผลงาน ผลงานเมื่อมีการนำเข้าคลังเก็บแล้ว ไม่ควรมีการถอดถอนออกจากคลัง ยกเว้นแต่มีเหตุจำเป็น 
5. การทำงานร่วมกันได้และการเข้าถึงแบบเปิด/แบบเสรี (Interoperable and open access) คุณลักษณะที่สำคัญประการหนึ่งของการเป็นคลังเก็บสารสนเทศระดับสถาบัน คือ การสามารถให้มีการเข้าถึงได้แบบเปิด / แบบเสรี หรือมีปัญหาในการเข้าถึงให้น้อยที่สุด (เช่น การต้องลงทะเบียนในการเข้าใช้) ในส่วนของการเป็นระบบที่สามารถทำงานร่วมกันได้นั้น เป็นเรื่องทางเทคนิคที่มีการนำการเก็บถาวรแบบเปิด หรือ Open Archives Initiative (OAI) มาใช้เพื่อเป็นแนวทางการกำหนดมาตรฐานสำหรับการเก็บรักษาในเชิงบันทึกถาวร และสามารถเชื่อมโยง แลกเปลี่ยนเมทาดาทาทำให้สามารถสืบค้น และเรียกใช้ข้อมูลข้ามระบบกันได้

ประโยชน์ของการมีคลังเก็บสารสนเทศระดับสถาบัน

1. ทำให้เกิดระบบการรวบรวม สงวนรักษา และเผยแพร่เนื้อหาทางวิชาการ
2. เป็นเสมือนตัวชี้วัดของคุณภาพทางวิชาการของมหาวิทยาลัย หน่วยงานวิจัย โดยมุ่งที่รวมเอางานทางปัญญาของมหาวิทยาลัย หน่วยงานวิจัย มาไว้ในที่เดียวกัน และสามารถเข้าถึงได้ทั่วโลก
3. เป็นการสงวนรักษาทรัพย์สินทางปัญญาในรูปดิจิทัล
4. เป็นเสมือนพื้นฐานของกระบวนทัศน์ใหม่ในการพิมพ์ผลงานทางวิชาการ
5. เป็นการสื่อสารทางวิชาการ (scholarly communication)
6. เป็นการจัดการความรู้
7. เป็นการสนับสนุนเรื่องการเข้าถึงโดยเสรี

ซอฟต์แวร์ในการจัดการคลังเก็บสารสนเทศระดับสถาบัน
    โปรแกรมในการจัดการคลังเก็บสารสนเทศระดับสถาบันซึ่งเป็นที่รู้จักกันอย่าง แพร่หลายมีด้วยกันหลายตัว เช่น  ล็อคคิส (LOCKSS) อีพรินท์ (EPrints) เฟดอรา (Fedora)  และ ดีสเปซ (DSpace) ซึ่งต่างมีคุณลักษณะเฉพาะ  การนำไปใช้ ต้องพิจารณาให้เหมาะสมกับชนิดของทรัพยากรสารสนเทศที่ต้องการจัดเก็บ ระยะเวลาของการเก็บ ความเหมาะสมของซอฟต์แวร์ ค่าใช้จ่ายในการติดตั้งระบบ และความรู้ด้านเทคนิคพิเศษ

13/06/2011 Digital content

        Digital Content  คือ สารสนเทศที่มีรูปแบบดิจิทัล โดยอาศัยการสื่อ หรือการแสดงเนื้อหาผ่านทางอุปกรณ์ดิจิทัลต่างๆ เช่น คอมพิวเตอร์ อุปกรณ์สื่อสาร หรือแม้แต่โทรทัศน์หรือโรงภาพยนตร์ซึ่งปัจจุบันใช้ระบบดิจิทัลเป็นหลัก

ได้แก่

        E-journal : วารสารอิเล็กทรอนิกส์

        Open access : เป็นสิ่งพิมพ์ในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์ หรือดิจิตอล สามารถเผยแพร่ได้อย่างเสรี

        Electronic book : หนังสือหรือเอกสารอิเล็กทรอนิกส์ ผู้ที่อ่านสามารถ อ่านผ่านทางอินเตอร์เน็ต หรืออุปกรณ์ อิเล็กทรอนิกส์พกพาอื่น ๆ

    ซอฟต์แวร์สำหรับการเขียน

         - ExeBook Self-Publisher 1.2
         - e-ditor
         - Mobipocket Publisher 3.0
         - Desktop Author
         - eBookGold

   ซอฟต์แวร์สำหรับการอ่าน
        - Adobe Acrobat eBook Reader
        - Microsoft Reader
        - Palm Reader
        - Palm Reader Pro

  อุปกรณ์สำหรับอ่าน
       - Psions
       - Palm Pilots
       - Pocket PCs
       - Handsprings
       - ipad

Digital Library
        คือ ห้องสมุดดิจิตัล เป็นการนำเทคโนโลยีหลาย ๆ รูปแบบทั้งสิ่งพิมพ์และข้อมูลดิจิทัลมาประสมประสานในการจัดการกับทรัพยากรสารสนเทศ โดยจัดเก็บให้อยู่ในรูปของข้อมูลดิจิทัล  เช่น ความจำอิเล็กทรอนิกส์ หรือ จานแม่เหล็ก หรือ จานออปติคัล ฯลฯ  และมีการเชื่อมโยงกันด้วยระบบเครือข่ายผ่านเส้นใยแก้วนำแสง(Fiber Optic) หรือผ่านดาวเทียมเพื่อให้ผู้ใช้จากทั่วโลกสามารถเข้าถึงสารสนเทศเหล่านี้ได้
       ทั้งนี้เนื้อหาของสารสนเทศดิจิตัลแบ่งได้เป็น 2 ประเภท คือ เรื่องราวที่สร้างมาและอยู่ในรูปแบบที่เครื่องคอมพิวเตอร์อ่านได้ประเภทหนึ่งและเนื้อหาในวัสดุที่เปลี่ยนจากรูปแบบดั้งเดิม (เช่น หนังสือ จุลสาร รูปภาพ ภาพยนตร์ และเสียง ที่บันทึกไว้) เป็นวัสดุดิจิตัล


Digital Library Access


   - from anywhere
   - to anywhere
   - at any time


บริการอ้างอิง
   1.บริการสารสนเทศ (Information services) เพื่อตอบคำถาม หรือแสวงหาข้อมูลที่ผู้ใช้ต้องการ
   2.บริการสอนการใช้ (Instruction services) การสอนผู้ใช้ในการค้นคว้า และการใช้เครื่องมือค้นได้อย่างถูกต้อง ไม่ว่าจะเป็นบัตรรายการ หนังสืออ้างอิง การสืบค้นออนไลน์
   3.บริการแนะนำ (Guidence Services)